

МБОУ "Таштыпская школа-интернат № 1"
Таштып школанын чайаачылары
Ученический сайт

Тjреен тiлдеyер чайаачы тоuыстарыбыс
Хакас тiлдеyер саuыстар
Хакас тiлiм – ixемнiy тiлi
Сус пир, аuаy, толдыра айранныyны!
Алай мин мин хакас нимеспiн ме
Ундубысхам ма мин пос тiлiмнi,
Нимее чарап полбаан чeлме?
Хакас тiлiнеy чоохтасча минiy сjбiрем. Хакас тiлiм – улуu iлiм. хакас алфавидiнде 39 буква.
Тjреен тiл – паба-ixе тiлi. Мин пiлчем хакас тiлiмнi, тjреен тiлiмнi.
Кызылчакова Виолетта, 7б класс

Позыныy тjреен тiлiн пiлерге кирек. Минiy тjреен тiлiм – тадар тiлi. Хакастап нинxе-де сjс пiлчем, че чоохтан пiлбинчем. Хакас тiлiнеy мин книгалар хыuырчам. Хакастап сала-сула хыuырчам. Хакас тiлiн чахсы eгренерге саuынчам.
Амзараков Павел, 5А класс
Чайаачы тоuыстар
Минiy тjреен чирiм, Хакасия минiy. Минiy eгренчем Таштыпта. Минiy пабам паза ixем хакастар. Таштыпта минiy кeскeде урожай огородтарда яблах, свекла, помидор паза даа пасха ас-тамах чыыпчалар.
Кeскeде соох Таштыпта. Минiy чайuыда тjреен кeнiм, мин хынчам чайuыuа, суu сомарuа. Таштыпта сiлiг чир-чайаан. Чайuы соонаy кeскe читтi. Аuастар сарuалча.
Минiy хынчам тjреен чирiме Таштыпха.
Куюкова Алина, 7Б класс
Минiy тjреен чирiм Таштып. Таштып аймаuында кjп аймах аuастар: хазыy, хузух аuазы, тыт, сыбы – паза даа пасха аuастар jсчелер. Тайuада кjп чистектер, мискелер jсчелер. Чир-чайаан мында уuаа сiлiг. Кeн чахайахтар jсчелер, олар Хызыл книга кирiл парuаннар, оларны eзерге чарабас.
Хысхызын чазыларда, тайuада тиреy хар чаап парча. Кeскeзiн пiрее аyнар узирuа чатчалар. Iдjк арыuларда пар тeлгe, пeeр, хозан. Тjреен чирiме мин хынчам.
Кызылчакова Виолетта, 7Б класс
Кeскeзiн eeчiкте тоuынарuа кирек пе?
Eeчiкте кeскeзiн тоuынарuа кирек. Син тоuынмазаy, син азыранмассыy. Eeчiкте отар jс парча, оларны чуларuа кирек. Моркоп, помидор, eгeрсe аразындаuы оттарны прай чуларuа кирек.
Иирде мин прай eeчiк суuлапчам. Ас-тамах илееде кjп полuан. Мин тоuынuам чайuыда eeчiкте прай кeннер. Яблахты одалам, eгем, хасхам.
Ранеткалар пiстiy садта кjп полuан.
Султреков Илья, 8Б класс
«Арuыснаy кjдiрген тjге ниик, jменеy иткен тоuыс ниик» сjспектi мин пiди оyарчам. Арuыстар чох чуртап полбассыy. Тоuыс оларнаy хада уuаа ниик пол парча.Че мин позымныy чуртазын арuыстар чох кjрбинчем. Минiy кjп арuыстар пар. Олар прайзы маuаа полысчалар. Тоuыс оларнаy хада хыныu паза табырах пол парча. Арuыстар прай кiзiлерге кирек!
Торокова Ева, 10Б класс
НАА ЧЫЛНАН АЛUЫСТАС СJСТЕРI – ПОЗДРАВЛЕНИЯ С НОВЫМ ГОДОМ
Аарлыu eгретчiлерге! – Дорогим учителям!
Аарлыu Таштыптаuы пастаuы школа-интернаттыy eгретчiлерi!
Алuыстапчабыс сiрернi чаuдапчатхан Наа 2021 чылнаy!
Алuапчабыс сiрерге пик хазыхтыu полыyар,
Ах тигiрнiy алтында Хомзынмин пас чjрiyер,
Кjк тигiрнiy алтында Узах час чазап чуртааyар,
Алны-кистiyерде хаxан даа Часка-талаан ойлазын.
Аар айланзаyар, ай чiли чарып турыyар,
Пеер кjрзiyер, кeн чiли чылып чjрiyер.
Чуртас чолында сeрнeкпеyер, ырыс одын тастабаyар.
Ирткен тузыyарuа хомзынмин, алнынзар ла хааллап одырыyар.
Аарласнаy, 7Б класс

Наа чылнаy Константин Юрьевич! Алuапчам сiрерге хазых полыyар. Часкалыu полыyар! Оy ползын сiрерге! Саuынuан саuыстарыy тол парзын. Сiрернiy eгренxiлерiy Алиса Адыгаева, 7б класс.
Аарлыu Эльза Константиновна! Мин Наа чылнаy алuыстпчам. Хазых, часка, пjзiк чидiглер алuапчам. Оy ползын паза саuынuан саuыстарыy тол парзын! Сiрернiy eгренxiлерiy Валиев Антон, 7б класс.
Изеннер, Любовь Павловна! Хынчам алuыстирuа сiрернi Наа чылнаy! Алuапчам сiрерге хазых, часка и хыныс. Саuынuан саuыстарыy тол парзын. Алuапчам сiрерге пjзiк чидiглер! Илья Токмашов, 7Б класс.
Аарлыu Галина Алексеевна! Алuыстапчам Наа чылнаy. Алuапчам хазых, часка, хыныс, оy ползын. Саuынuан саuыстарыy тол парзын. Пjзiк чидiглер ползын. Сiрернiy eгренxiлерiy Лиза Адыгаева, 7Б класс.
Eгретчiм Константин Юрьевич! Алuыстапчам сiрернi Наа чылнаy! Алuапчам сiрерге хазых, часка. Хазых полыyар, оy ползын. Саuынuан саuыстарыy тол парзын. Сiрернiy eгренxiлерiy Сергей Тюкпееков, 7Б класс.
Николай Валерьевич! Алuыстапчам Наа чылнаy. Хазых полыyар. Саuынuан саuыстарыy тол парзын, пjзiк чидiглер, часка Наа чылда ползын. Сiрернiy eгренxiлерiy Лиза Доронина,7 Б класс.
Алuыстапчам Эльза Константиновнаны Наа чылнаy! Алuапчам хазых, часка, хыныс. Оy ползын, саuынuан саuыстарыy тол парзын и пjзiк чидiглер. Сiрернiy eгренxiлерiy Канзычаков Артём, 7 класс.

Сiрерге, ixе-пабалар! – Вам, дорогие родители!
Аарлыu паба-ixелер!
Хаxан даа jрiнiyер чуртасха.
Алтанып мeнер аттыu полыyар,
Азыранып чjрер тамахтыu полыyар.
Саuыстарыy чарых ползын.
Чиит тjл хыйuа, хазых jссiн,
Тjреен тiлiн хайраллазын
Чалахай кeннiy чылыu сустары
Кjyнiнер чылытсын.
Аарласнаy 7Б класс

Наа чылнаy аарлыu ixем! Алuапчам часка, хыныс, хазых. Оy ползын синнеy хада! Синiy хызыy Алиса Адыгаева, 7б.
Аарлыu ixем! Алuыстапчам Наа чылнаy! Саuынuан саuыстарыy тол парзын. Хазых, часка, хыныс, оy ползын. Пайрамнаy, Наа чылнаy! Синiy хызыy Лиза Доронина, 7б.
Аарлыu ixем Саяна! Алuыстапчам Наа чылнаy! Алuапчам синiy оолuыyа чахсы eгренiс, пjзiк чидiглер, оy ползын. Алuапчам саuаа Наа чылда часка, хыныс, хазых. Eлeкeннеy! Синiy оолuыy Канзычаков Артём, 7б.
Ixем! Алuыстапчам синi Наа чылнаy. Алuапчам саuаа часка, хыныс, хазых. Часкалыu пол. Синiy оолuыy Сыргашев Марат, 7б.
Пайрамнаy минiy ixем! Часкалыu пол! Алuапчам оy ползын, хыныс. Синiy оолuыy Туртугешев Дима, 7б.
Минiy ixем! Наа чылнаy! Алuапчам хазых, часка, хыныс. Часкалыu пол! Синiy оолuыy Сагалаков Саша, 7б.
Ixем! Алuыстапчам Наа чылнаy! Алuапчам хазых, часка, хыныс. Оy ползын Наа чылда! Саuынuан саuыстарыy тол парзын! Синiy оолuыy Танов Саша, 7б.
Пабам! Наа чылнаy! Алuапчам хазых, часка. Оy ползын, саuынuан саuыстарыy тол парзын. Алuыстапчам пайрамнаy. Синiy оолuыy Тюкпееков Серёжа, 7б.
Алuыстапчам Наа чылнаy аарлыu минiy ixе-пабам, Коля, Майя! Алuапчам сiрерге часка. Хазых полыyар. Саuынuан саuыстарыy тол парзын. Сагалаков Тимофей, 7б.
Сiрерге, нанxылар! - Вам, друзья!
Аарлыu нанxы! Мин пайрамнаy алuыстапчам. Хазых, часка, пjзiк чидiглер алuапчам. Часкалыu полыyар! Синiy нанxыy Антон Валиев, 7б.
Наа чылнаy аарлыu jjрем, Настя! Наа чылда мин алuапчам хазых пол, часкалыu пол, оy ползын паза саuынuан саuыстарыy тол парзын. Чахсы eгренiс, пjзiк чидiглер ползын. Синiy jjреy Адыгаева Лиза, 7б.

Алuыстапчам Наа чылнаy Артур! Наа чылда алuапчам часка, пjзiк чидiглер, чахсы eгренiс. Саuынuан саuыстарыy толзын. Оy ползын! Пайрамнаy, eлeкeннеy. Артур Субраков, 7б.
Аарлыu минiy арuызым, Артур! Наа чыл eлeкeннеy синi алuыстапчам. Алuапчам саuаа хазых, часка, хыныс, чахсы eгренiс. Пол андаu jрiнiстiг, хазых пол, часкалыu пол. Оy ползын хаxан даа. Саuынuан саuыстарыy тол парзын. Хаxан даа пол андаu хыйuа. Иy jjнi – мин алuапчам саuаа хыныс. Синiy нанxыy Эвелина Торокова , 7б.
Аарлыu минiy пиxем! Алuыстапчам синi Наа чылнаy! Син минiy аарлыu пиxем, чахсы eгрен. Саuынuан саuыстарыy тол парзын. Настя, часкалыu пол, алuапчам пjзiк чидiглер. Иy jjнi – хазых пол. Jрiн Наа чылда, пайрамнаy аарлыu Настя. Синiy туyмаy Алина Куюкова, 7б.

Соох-апсах
Наа чылда мин ууxамзар Чыланыu аалзар чjргем. Чолда парчатханда, сизiнгем, минiy ууxам ырах чуртапчатыр.
Аалзар киргенде, ууxам пiстi тадылыu пирогтарнаy алuыстааy. Анаy пiс тасхар ойнирuа парuабыс. Хар хатыu полuан, ибiре прай аппаuас полuан. Пiс таuдаy соорxахтыu, саналыu чылuабыс. Анаy арыu хыринда пiс кiчiг хозанахты кjр салuабыс. Анаy соонxа чeгeр сыххабыс, че пiс ол арыuда астых парuабыс. Пiс аахтабыс, полызыuа хырuабыс.
Кинетiy мин пeeрдiy уулчатханыy ис салuам. Пiс прайзыр хорых парuабыс. Анаy хыринда аyxылар полтырлар. Олар мылтыхтыu полuанар анаy олар пiстi аалзар читiре апарuаннар. Чыланыuзар читкенде, прайзы пiстi тiллепчетiрлер. Уучам пiстi хырысхан. Анаy ол алчыларны аалхыстааy, оларны пирогтарнаy сыйлаан. Олар ибзер парабысханнар.
Пасхан: Сазанаков Владимир

Хысхы вечер
Пiр хати иирде Миша оолах нанxыларынаy хада площадкада ойнааннар. Олар орайuа кире ойнааннар, харасхы пол парuан. Оолаuастар городча чjрiп, астых парuаннар. Eр чjргеннер олар, тураларын таппин. Ixе-пабалары палаларын тiлеп сыхханнар. Iкi час тiлееннер. Соонаy чадап ла таап алuаннар. Оолаuастар хорых партырлар ixепабалары хырызар тiп.
Прай ниме Мишаныy eчeн пол парuан. Тимофей оолах нанxыларын пiр дее чирзер парбасха тiп, площадкада ла поларuа, матап чоохтаан, че аны испееннер. Мишаныy пабазы Вадим паза ixезi Лариса оолларын хырысханнар. Ол кeннеy сыuара Мишаны ойнирuа eр нимеске ле ыс сыхханнар.
Пасхан: Тюкпееков Сергей

Хысхы арыu
By GENESIS
Пiр хати хысхы арыuда аба Миша iнiнде узаан. Миша аба хыйuа, паарсах аy полuан. Кiчiгде аны пiр аyxы азыраан, аныy eчeн кiзi тiлiн пiлген. Михаил астап парып, усхун парuан. Пiрее чиис табарuа арыuxа парчатхан.
Ол туста таuдаuы аалда Питер паза Гарри ойнапчатханнар. Гарри нанxызын арыuзар пар килерге хыuырuан, пiрее сiлiг аyнар учурап парар молxаан. Питер ынабысхан.
Арыuxа парчалар нанxылар, пiрде тииннi кjр салчалар, пiрде пiрее хусхаxах олардыy eстeнxе учуuыбысча. Кинетiн оларныy алнында тарынxах чоон аба сых килген. Оолаuастар хорых парuаннар, ол чоон аба оларды сeр сыххан. Ол табыстарны аба Миша ис салuан. Сах андох ол олuаннарuа полызарuа чeгeрген. Чоон абаны Миша оортах сeрiбiскен. Оолаuастарны ол позыныy iнiнзер хыuырuан. Анда iзiг какао оларuа пирген.
Пасхан: Сагалаков Тимофей
Хысхы
Хысхы- хайхастых тус чыл. Тасхар кjп хар. Турча соох кeн. Кjзiнiктерде сiлiг хоостар. Нымахта ла пол парuанuа тjjй пiлдiрче. Пiстiy хысхы махтанча соохтарынаy на нимес, че хайхастыu сiлиинеy! Туралар, аuастар прай харнаy покрывалонаy чабын салuан турчалар.
Чарир таuнаy соорыxахтаy, саналыu, конькилiг чыларuа, хар кiзiлер идерге. Мин хынчам конькилiг чыларuа.
Хысхыда иy хынчатхан пайрам – Наа чыл полча. Мин хынчам сыбыны чазирuа. Наа чылда прай кiзiлер ибiлерiy чазапчалар. Магазиннер дее, парктар даа прай пу пайрамuа сiлiг чазан салчалар. Хынчам пу пайрамда саuыс саuын саларuа, анаy сахтапчам аныy тол парарын. Аныy eчeн мин тып-тыy хысхыuа хынчам.
Пасхан: Куюкова Алина

Соох апсахха киртiнiс
Вова оолах улуu нимес городта чуртаан полuан. Ол хысхаа тыy хынuан. Прайзына Вова Соох опсахтанар чоохтаxан. Че прайзы аuаа тixен Соох апсах чоuыл. Че Вова пiрдеезiне киртiнмеен.
Пiр хати Вовазар Алина паза Виолетта пастыр килгеннер, аннан ойнап сыхханар «син амдаа Соох апсахха киртiнчезiy» Вова ылuабысхан, ибзер чeгeре халuан.
А Алина паза Виолетта таuзар чыларuа парuаннар.Одырча Вова,мjyiс одырча. Вовазар Илья пастыр килген, сурапча: «Ниме пол парды?». Вова нандырча: «Минi Алина паза Виолетта тарындырыбысханнар»
- Хайди олар сины тарындырuаннар?
- Олар чоохтанар «Соох апсах чир eстeнде чоuыл».
Пiс амох кjзiт пирербiс, Соох опсах пар. Вованаy Илья ибзер парuаннар, Соох апсахты сахтап сыхханар ёлка хыринда. Одырып, узи пиргеннер. Кинетiн олар хайдаu-да соор парчатханын ис салuанар. Тасхар сых килгеннер, кjрчелер, хайди Соох апсах ах кииктiг соорда учух чjрче.Илья паза Вова jрiн парuаннар, пiлiп алuанар, хомай кiзiлерге киртiнмезе. Че чахсы наyxыларuа паза пос чeрегiне кирек киртiнерге. А Алина паза Виолетта сыйыхтар Соох апсахтан албааннар.
Пасхан: Токмашов Илья

Хысхы арыu
Полча хысхы арыuныy хыринда парчазыy. Анда чатча тиреy хар. Прай арыuда турчалар аппаuас аuастар.
Кjртiктерде кjрiнче хозанныy, тeлгeнiy паза пeeрнiy iстерi. Анаy кjрiнче тиинixек, ол одырча аuастыy салаазында паза азыранча. Пасха аyнар узирuа чадыбысханнар.Хустар кeскeзiн чылыuчирлерза учух парыбысханнар.
Хаxан ибзер парчазаy кjрiнче сооха топпарuан суu.Анда кiзiлер конькинiy чылчалар.
Чон харлыu таuдаy сурыхтарнаy чылчалар.Анаy иирде пшс прай сjбiрiнiy хада одырчабыс паза iсчебiс iзiг чай.
Пасхан: Торокова Эвелина

Ибде пiс пiрее хати хакас тiлiнеy чоохтасчабыс. Минiy пабам паза ixем хаxан даа хакас тiлiнеy чоохтасчалар. Тeрк сjбiрезiнде хакас тiлi кiрчеткен тiллердеy илееде саринаy чаuыннасча. Тeрк тiллерiнде туuан-чаuыннары, иб аразындаuы маллар-хустар тjjй адалчалар.
Пос тiлiн прайзы пiлерге кирек. Чоохтаспаза, хакас тiлi чiт парыбызар.
Торокова Эвелина, 7Б класс
Хакас тbлi минby тjреен тiлiм полча. Минiy хакас тbлb тилiпче. Ол тeрк тbллерbнby сjбbрезbнде, анда отыс саuамuы тeрк тbл саналча. Ол санда Сибирьде чурттыu хакастар, тывалар, алтайлар, шорлар, якуттар, долганнар, тофалар, чулымнар, Кидеркb Сибирьдегb татарлар.
Саuамuы туста тилекейде тeрк чоннарыныy саны пир чeс он миллион азыра.
Мин поuдарчапчам хакас тbлb.
Танов Александр, 7Б класс
Мин хакас тiлi маuат пiлбинчем. Минiy ixем паза пабам маuат пiлчелер хакас тiлiн. Саuынxам, тjреен, хакас тiлiмнi чахсы пiлерге. Хакас тiлi читчеен учун пiс, чиит улус, хайди даа тjреен тiлiбiстi хайраллирuа кiрекпiс.
Токмашов Илья, 7Б класс
Мин хакас тiлi eгренчем. Хакас тiлi минiy чуртазымда удаа учурапча. Ixем миннеy хада хакас тiлiнеy чоохтасча. Хоза мин школада тjреен тiлiн eгренчем.
Мин пiлчем, ниме маuаа чоохтапчалар.
Полuан на кiзi позыныy тjреен тiлiн пiлерге кирек. Тjреен тiлi iдjк республика Хакасияда хазна тiлi полча. Кiзi тjреен тiлiне хынарuа кирек.
Топоева Анастасия, 7Б класс
Минiy чуртзымда хакас тiлi улуu орында турча. Ол полысча удур-тjдiр пiлiзiп аларuа хакастарuа.
Хакас тiлiнiy позыныy орны пар тeрк тiллерiнде.
Пiстiн тiлде уuаа кjп сjстер чаuын тeрк сjстерiне, анаy пiс аны харындас тiп адапчабыс.
Пiске пос тiлiн плерге, чоохтазарuа кирек.
Тюкпееков Сергей, 7Б класс
Пiс хакаспыс. Пiс Хакасияда чуртапчабыс. Минiy ixем, пабам хакас. Мин оларuа хынчам. Хакас тiлiн eгренерге хынчам. Iдjк ixеме хайди хынчам, хакас тiлiне iдjк хынчам. Хакас тiлi тeрк тiлi полча. Аuаа тjjй тiллер пар. Хакас тiлiн пiлзеy, кjп ниме пiлерзiy. Хакас тiлi уuаа хыныu тiл.
Куюкова Алина, 7Б класс
Чир eстeнде кjп чоннар чуртапча. Олар аймах тiллернеy чоохтасчалар. Прай тiллернiy jjн погiнi – кiзiлерге тiл алызарuа полызарuа. Тjреен тiлiм хакас тiлi полча. Позым Таштыпта чуртапчам. Пабам, ixем – хакастар. Оларнаy хакастап чоохтасчам. Школада хакас тiлiн eгренчем.
Боргояков Евгений 5Б класс
Минiy тjреен чирiм - Таштып аймаа. Пiстiy аймахта кjп сiлiг чахайахтар jсче. Пiстiy чирде кjп аuастар jсче. Аннаyар пiс тайuада чуртапчабыс.
Чайuызын мин чазызар чjрерге хынчам. Анда кjп чистектер теерчем паза чахайахтарныy сiлии минi jрiндiрче.
Кeскeзiн мин хынчам арыuзар чjрерге, анда мискелер теереге.
Кeскeзер пiстiy Таштып уuаа сiлiг пол парча. Ибiре прай аuыстар сарыu-хызыл пол парып, пызыyнапчалар. Кeскeзiн тайuада тиин хады, мeндeргес пыс парчалар. паза мин хынчам тjреен чирiме хысхызын. Хар сiлiг чаапча. Прай аuастар ах киптерге тонан салчалар.
Торокова Эвелина, 7Б класс
Наа чылнаy алuыстапчам
Хазых полыyар ixе-пабам!
Мин пайрамнаy алuапчам
Пjзiк чидiглер.
Хазых, часка, хыныс алuапчам.
Пиxемнi минiy алuыстапчам.
Саuынuан саuыстарыy тол парзын
Часкалыu полыyар ууxа-аuам.
Сiренiy хызыyар, пархаyар Кызылчакова Виолетта, 7б.